... Сміливі думки відіграють роль передових пішаків в грі, вони гинуть, але забезпечують перемогу (І. Гете) ...

Головне меню

Науково-практична Інтернет-конференція 03.03.2015 - Секція №2
Wśród podmiotów prawa międzynarodowego poza głównymi jego podmiotami, takimi jak państwa, wyróżnia się również organizacje międzynarodowe. Definiuje się je jako zrzeszenia państw lub osób prawnych bądź osób fizycznych z różnych krajów powołane do życia dla zrealizowania zadań określonych w statucie [2, s. 285]. Podstawowa rola organizacji międzynarodowych polega na wywieraniu wpływu na swe środowisko: postępowanie członków, stan i rozwój spraw należących do ich kompetencji. W tym celu muszą one posiadać odrębną od sumy swych członków osobowość, co jest warunkiem posiadania przez każdą organizację podmiotowości prawnej. Organizacje takie posiadają również władzę wobec swych członków, tym większą, im bardziej decyzje, które podejmują, dotyczą żywotnych interesów państw członkowskich.
Podstawowym podziałem organizacji jest podział na organizacje rządowe oraz organizacje pozarządowe [2, s. 286-287]. Członkami organizacji rządowych są państwa, reprezentowane przez rządy lub pełnomocników rządowych. Z uwagi na to, że organizacje rządowe rozwijają działalność w sferze stosunków międzynarodowych, podstawy prawne ich działalności określa prawo międzynarodowe, dlatego powołanie do życia tych organizacji i przyjęcie statutu następuje w drodze zawarcia umowy międzynarodowej. Zadaniem organizacji międzynarodowych rządowych jest regulowanie działalności państw członkowskich w zakresie wspólnych interesów, kontrolowanie stanu faktycznego z ustalonymi normami i wzorcami oraz własna działalność organizacji w zakresie świadczenia różnych usług przy użyciu środków pozostających w ich dyspozycji.
Organizacje rządowe w swych stosunkach z państwami i innymi organizacjami rządowymi występują jako podmioty prawa międzynarodowego. Podmiotowość taka ma charakter ograniczony i nie może wykraczać poza granice działalności opartej na umowach międzynarodowych. Określone organizacje rządowe otrzymały, na podstawie przyjętych statutów, szeroki zakres uprawnień. W szczególności można wskazać tutaj uprawnienia z zakresu zawierania umów w sprawie utrzymania pokoju międzynarodowego, lub umów celnych i handlowych z państwami członkowskimi lub państwami trzecimi. 
Same organizacje międzynarodowe mogą zostać powołane do realizacji różnych celów, odmienne są również tryby i zakres ich działania. Podstawową formą działania, dającą się wyodrębnić wśród większości istniejących organizacji, jest podejmowanie decyzji w formie uchwał, bądź samych organizacji, bądź ich wyodrębnionych organów. Uchwały takie mogą odnosić zarówno do wewnętrznej struktury i funkcjonowania organizacji jak i do postępowania państwa poza organizacją międzynarodową. Mogą mieć charakter zarówno wiążący jak i występować w formie zaleceń lub rezolucji.. Normy prawa międzynarodowego powstają w toku różnorodnych procesów, co powoduje zróżnicowanie form, w jakich one funkcjonują [4, s. 60]. 
Za pewien wyznacznik wskazujący, pod kątem formalnym, źródła prawa może posłużyć treść art. 38 Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Przepis ten wskazuje, że źródłami prawa międzynarodowego są źródła prawa wymienia: konwencje międzynarodowe, zwyczaj międzynarodowy, ogólne zasady prawa uznane przez narody cywilizowane. Pomocniczo, przy rozstrzyganiu przedstawionych zagadnień, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości powinien również brać pod uwagę zapadłe orzeczenia sądowe oraz poglądy doktryny (art. 38 § 3 Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości). Nie są to jednak obowiązujące i wiążące źródła prawa [6, s. 140]. Dodatkowo w doktrynie przyjmuje się, iż źródłami prawa są również akty jednostronne państw oraz wiążące uchwały organizacji międzynarodowych.
W tak przyjętym porządku norm prawa międzynarodowego, nie istnieje, hierarchia źródeł prawa w znaczeniu formalnym. W przypadku niezgodności bądź sprzeczności między różnymi źródłami stosuje się reguły kolizyjne inne, niż wskazana wyżej reguła hierarchiczna. Brak hierarchii nie oznacza, że w prawie międzynarodowym nie istnieje hierarchia norm. Niektóre normy prawa międzynarodowego są powszechnie uznane przez społeczność międzynarodową za normy o znaczeniu szczególnym, niezależnie od tego, z jakiego źródła wynikają. O znaczeniu danej normy nie decyduje w jakiego rodzaju formie została ona zapisane, ale wskazuje się na jej treść. Charakter norm prawa międzynarodowego, które powinny być bezwzględnie stosowane, odzwierciedla wartości szczególnie istotne dla całej społeczności międzynarodowej [1, s. 29]. 
Organizacje międzynarodowe działają głównie przez podejmowanie uchwał. Mogą się one odnosić zarówno do postępowania państwa poza organizacją międzynarodową, jak również do wewnętrznej struktury i funkcjonowania organizacji. Uchwały te mogą mieć charakter zarówno wiążący jak i występować w formie zaleceń lub propozycji. Uchwała organizacji międzynarodowej, na co wskazuje się w doktrynie, o ile spełnia określone warunki może zostać uznana za źródło prawa [3, s. 56-57]. Organizacje międzynarodowe posiadają, nadane mocą wyraźnego upoważnienia traktatowego, kompetencje do stanowienia wiążących aktów, zawierających normy generalne i abstrakcyjne, skierowanych do państw członkowskich [3, s. 56-57]. Nie jest wymagane, aby uchwały takie były skierowane bezpośrednio do państw członkowskich, gdyż do źródeł prawa zalicza się również uchwały tzw. prawa wewnętrznego, ponieważ również z tych uchwał pośrednio wynikają prawa i obowiązki dla państw [3, s. 59].
Pierwszy rodzaj aktów przyjmowanych przez organizacje międzynarodowe odnosi się do aktów regulujących ich wewnętrzne postępowanie. Pierwszym podstawowym aktem tego typu jest statut organizacji międzynarodowej, na podstawie którego prowadzi ona swoją działalność. Statut taki przyjmowany jest w drodze uzgodnień pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi podmiotami, które zamierzają powołać daną organizację. W drugiej kolejności wyróżnić należy różnego rodzaju akty wewnętrzne, regulujące wewnętrzną strukturę organizacji, tryb jej pracy i uprawnienia członków. Akty takie zazwyczaj powoływane są większością głosów członków takich organizacji. Przy ich podejmowaniu może być zastosowana zasada contracting out, wyrażająca się w upoważnieniu państwa, które głosowało przeciwko projektowi uchwały do oświadczenia wyłączającego stosownie tej uchwały przez dane państwo [7, s. 576]. Umożliwia to tworzenie zespołu norm zwłaszcza o charakterze technicznym i administracyjnym, bez narzucania państwom wbrew ich woli zobowiązań prawnych. W praktyce, tego typu uchwały zaczęły być traktowane jako uchwały prawotwórcze, których normy obowiązują państwa i mogą zostać wprowadzone w życie na podstawie resortowych narzędzi legislacyjnych [7, s. 576].
Drugim rodzajem przyjmowanych aktów, są uchwały i inne akty, które nakładają na podmioty prawa międzynarodowego określone prawa, obowiązki lub ustanawiają zasady postępowania przed organami międzynarodowymi. Odnosząc się do Organizacji Narodów Zjednoczonych należy wskazać, że już w art. 2 ust. 6 Karty Narodów Zjednoczonych znalazł się zapis, zgodnie z którym organizacja zapewni, by państwa które nie są jej członkami, postępowały zgodnie z zasadami określonymi w Karcie, w stopniu koniecznym dla utrzymania pokoju i bezpieczeństwa. Zapis taki wskazuje, że ONZ posiada uprawnienia do kształtowania praw i obowiązków nie tylko swoich członków, ale również podmiotów trzecich występujących na gruncie prawa międzynarodowego [2, s. 304].
Uczestnictwo organizacji międzynarodowych w tworzeniu prawa międzynarodowego przejawia się nie tylko w podejmowaniu uchwał o charakterze prawotwórczym, ale może przybrać inne postacie [4, s. 105]. Jedną z nich jest działanie wspólnie z innymi podmiotami prawa międzynarodowego, w efekcie którego powstaje nowa, obowiązująca norma prawna. Takie działania organizacji mogą przybrać różne formy – przygotowania projektu umowy lub uchwały, zaopiniowania takiego projektu bądź też wprowadzeniu w nim określonych zmian lub poprawek [4, s. 105]. Innym rodzajem działalność organizacji jest zawieranie przez nie traktatów z innymi państwami lub innymi organizacjami, na podstawie których może nastąpić ukształtowanie lub rozwój prawa międzynarodowego. Wśród tego typu aktów wyróżnić można porozumienia zawierana przez ONZ z Organizacjami wyspecjalizowany, w zakresie w jaki ustalają one treść lub moc obowiązującą danej uchwały lub umowy międzynarodowej. Mogą one dotyczyć również ustalenia, czy i w jakim zakresie dana norma obowiązuje w prawie międzynarodowym. 
Udział organizacji międzynarodowych w procesie tworzenia prawa międzynarodowego znajduje również wyraz w uchwałach ich organów, zwłaszcza w zakresie uchwał przyjmowanych przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Dotyczy to przede wszystkich uchwał zatwierdzających projektowane teksty umów międzynarodowych oraz uchwał potwierdzających, interpretujących i rozwijających obowiązujące normy prawa międzynarodowego. W odniesieniu do uchwał Zgromadzenia Ogólnego ONZ, wskazać należy że przyjmują one niejednokrotnie postać proklamacji określonych zasad [1, s. 375]. Dopiero w miarę ich stosowania, a w szczególności dostosowywania określonych zachowań do ogłoszonych zasad lub dostosowywania prawa do warunków wskazanych w określonej uchwale, dochodzi do rozwinięcia i przyjęcia ogłoszonych zasad w formie umów międzynarodowych [1, s. 117-118]. Uchwały organizacji mogą ograniczać się do sformułowania lub powtórzenia określonych norm prawa zwyczajowego. Mogą również przyjąć formę rezolucji, w których organ danej organizacji międzynarodowej ustala jaka jest treść norm zwyczajowych wynikających z zasad ogólnych. Trzecią grupą, jaką można wyróżnić wśród uchwał prawodawczych organizacji międzynarodowych są uchwały, w których organizacja potwierdza lub wyjaśnia prawo międzynarodowe w sytuacjach, gdy jest ono niejasne lub wątpliwe.
 
Bibliografia:
1. Barcik J. Prawo międzynarodowe publiczne / J. Barcik, T. Srogosz. – Warszawa, 2007. – S.29-375.
2. Bierzanek R. Prawo międzynarodowe publiczne / R. Bierzanek, J. Symonides. – Warszawa, 2005. – S. 285-304.
3. Buchowska N. Uchwały organizacji międzynarodowych jako źródło prawa międzynarodowego / N. Buchowska // Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny. – 2001. – №3. – S. 56-59.
4. Góralczyk W. Prawo międzynarodowe publiczne w zarysie / W. Góralczyk, S. Sawicki. –Warszawa, 2011. – S. 60-140.
5. Przyborowska-Klimczak A. Prawo międzynarodowe publiczne: wybór dokumentów / A.Przyborowska-Klimczak. – Lublin, 2008. – 521 s.
6. Rzeszutko-Piotrowska M. Miejsce uchwał prawotwórczych organizacji międzynarodowych w katalogi źródeł prawa międzynarodowego [w:] / M. Rzeszutko-Piotrowska. – Odpowiedzialność – przestrzeń lokalnego społeczeństwa obywatelskiego biznesu i polityki. – Opole, 2013. – S. 140.
7. Wasilkowski A. Uchwały prawotwórcze organizacji międzynarodowych a prawo polskie. Garść refleksji [w:] / A. Wasilkowski. – Prawo, instytucje i polityka w procesie globalizacji. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi Symonidesowi. – Warszawa, 2003. – S. 576. {jcomments on}
 
 

-
English French German Polish Romanian Russian Ukrainian
2022
August
MoTuWeThFrSaSu
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031    
Національний розвиток держави і права повинен ґрунтуватися, у першу чергу, на:
 
На Вашу думку чи забезпечують реалізацію принципу верховенства права законодавчі реформи 2020 року?
 

Наші видання

Збірник матеріалів конференції(17.05.2012 року)
Система Orphus
Повну відповідальність за зміст опублікованих тез доповідей несуть автори, рецензенти та структурні підрозділи вищих навчальних закладів та наукових установ, які рекомендували їх до друку.

Лічильники і логотипи

Актуальна Юриспруденція